Op 9 juli werd ter gelegenheid van het 2 jarig bestaan van de Republiek Zuid Sudan op Nederlandse televisie de documentaire State Builders uitgezonden. En ik moet zeggen, voor wie een indruk wil hebben van hoe het er in Zuid Sudan uit ziet (geen asfalt, containers als kantoor), wat de uitdagingen zijn (een meisje van 15 heeft meer kans om te overlijden wanneer ze bevalt dan dat ze naar school gaat) en hoe het er aan toe gaat (dromen over een nieuwe stad in plaats van focussen op de dienstverlening voor elkaar krijgen), check uitzending gemist: IKON, Holland Doc, State Builders,  www.uitzendinggemist.nl/afleveringen/1354961

Waar de documentaire niet over gaat zijn de mensen, het volk. En waar het ook niet over gaat zijn de successen. Jammer. Waar het wel over gaat, de titel zegt het, is wat er bij komt kijken om een nieuwe staat te bouwen. Hoe creëer je, bouw je, vanuit bijna niets een land op? De omvang van de opgave is volgens Lise Grande, afgevaardigde van de UN voor Zuid Sudan en coördinator humanitaire aangelegenheden, herstel en wederopbouw, onvergelijkbaar met andere landen. De documentaire gaat vooral over het eerste jaar na onafhankelijkheid. De stand van het land nu, 2 jaar later? Kijkend naar onderwerpen in de documentaire: gedoe met Sudan is er nog steeds. Over grondgebied, support voor rebellen en olietransport. Er is na bijna een jaar zonder olieproductie, vrijwel geen overheidsgeld en wat er is komt nauwelijks terecht bij de bevolking. De dienstverlening waar Riek Machar, de vice-president, het in de documentaire over heeft komt nauwelijks op gang en is vrijwel compleet afhankelijk van international hulp. Of het nou gaat over onderwijs, gezondheidszorg, infrastructuur of schoon drinkwater. Het schenden van mensenrechten, vooral vrouwen en kinderen, is aan de orde van de dag. Het rechtssysteem (van politie tot de rechtspraak) worstelt met hoe hier mee om te gaan: universele rechten van de mens versus traditionele waarden en normen. Het kabinet is twee weken geleden opgeheven door de president en de vicepresident ontslagen, totaal onverwacht voor iedereen. Naar de echte redenen is het gissen. De angst voor verdeeldheid en gewapende strijd binnen het leger en tussen verschillende stammen – politiek is hier sterk gerelateerd aan stammen –  is gelukkig geen bewaarheid geworden. Het is rustig gebleven en na een week is er een nieuw kabinet met 17 ministers (inmiddels oplopend) in plaats van 29. Riek Machar, die in de verkiezingen van 2015 kandidaat wil zijn voor het presidentschap, is geen onderdeel van de nieuwe top.

In de laatste minuten van de documentaire is Jok Madut Jok, onder secretaris voor Cultuur en Erfgoed, aan het woord. Hij is een Zuid Sudanese vluchteling die is teruggekomen om het land te helpen opbouwen. Aangrijpend is de frustratie van de trage vooruitgang die vertaalt zich in tranen. ‘Hier is mijn broer niet voor gestorven.’

Ruim drie weken geleden vierde Zuid Sudan dus haar 2 jarig bestaan. Het nieuwste land in de wereld. Nummer 193. Hoewel er geen uitbundigheid was op deze dag zijn de mensen trots. Trots op een onafhankelijk Zuid Sudan, trots op de vrijheid die ze hebben in vergelijking met de jaren hiervoor. Ik vroeg een collega wat hij vierde, hij antwoordde: de vasthoudendheid van de mensen om ondanks alle uitdagingen door te blijven gaan.

Mijn collega’s zijn daar voorbeeld van. Een uurtje kletsen met ze inspireert me altijd weer. Ondanks de problemen willen ze blijven strijden en geloven ze in een betere toekomst. ‘It’s at our fingertips’, zegt Dara dan. Ze dromen van een land waar het volk centraal staat. CEDED, de organisatie waar ik werk, heeft op het moment grote moeite om voort te blijven bestaan, er komt simpelweg geen geld binnen om salarissen te betalen, inkt te kopen, activiteiten draaiende te houden. Maar organisaties als CEDED zijn een schakel en mijn collega’s blijven doorgaan want de mensen hebben ons nu nodig. Om ze te informeren over wat er in de tijdelijke grondwet en andere wetten staat, wat hun rechten en plichten zijn, hoe ze de overheid kunnen aanspreken op hun verantwoordelijkheden. Dialogen en debatten tussen de lokale gemeenschap, ambtenaren en andere officials op het gebied van mensen rechten, democratie, onderwijs of de verdeling van resources. En dat altijd vertaald naar het dagelijkse leven. En trainingen op het gebied van leiderschap en rol invulling tot hoe strategische plannen te maken en financiën te managen.

Pas geleden zat ik buiten te werken. Mijn collega, Dara, was in gesprek met een meneer in Kakwa, de lokale taal. Hoewel ik het gesprek niet kon volgen, zag ik dat Dara glimmen en zijn uiterste best doen een soort van belofte te maken die hij kan waarmaken. Toen hij wegging vroeg ik Dara waar het gesprek over ging. Hij vertelde dat hij 2 weken geleden een dialoog sessie had georganiseerd in een dorp ergens ver weg. Kennelijk had dat zoveel in gang gezet dat deze meneer als vertegenwoordiger van het dorp naar Yei was gestuurd. Een lange reis en een dure aangelegenheid. Hij had een lange brief bij zich die iemand uit het dorp (iemand die kan lezen en schrijven) had opgesteld. Ze wilden graag dat Dara terug kwam omdat ze nog zoveel vragen hadden, meer wilden weten en bediscussiëren. Je kon gewoon zien dat het Dara vulde met energie. Dit is waar hij het voor doet en waar hij in gelooft: mensen die zich inzetten en verantwoordelijk voelen voor een betere toekomst, die bewust zijn, scholing hebben gehad, in staat zijn op te komen voor hun rechten.

Omdat ik nu lekker op dreef ben, twee andere successen dicht bij huis :-) Afgelopen week hebben we te horen gekregen dat we door de eerste, belangrijkste, ronde van de EU zijn gekomen met ons concept projectvoorstel. Het is voor het eerst dat 6 organisaties (waaronder CEDED) samen zijn gekomen in een consortium om de krachten te bundelen, een gezamenlijk voorstel in te dienen en (hopelijk) straks uit te voeren. De stapel voorstellen was enorm en wij zijn geaccepteerd! Ik ben trots. En het is geweldig voor deze kleine organisaties die het alleen zo moeilijk redden maar ook voor de mensen diep in het oerwoud die nu wel bereikt kunnen worden. Of wat Belinda (vso vrijwilliger bij Yei Teacher Training College – YTTC) vertelt over de leraren die afstuderen bij het training college. De studenten komen vanuit heel Zuid Sudan en zijn dus van verschillende stammen. Centraal tijdens de opleiding tot leraar staat een holistische en een op vrede gerichte benadering. Ze leren met elkaar samen te leven, verschillen te overbruggen. John (vso vrijwilliger bij het departement voor Onderwijs een paar dorpen verderop) vertelde over hoe hij in de praktijk ziet dat leraren van het YTTC dit meenemen. Ze focussen meer op dialoog en gezamenlijkheid en John ziet hoe het mensen bij elkaar brengt.

Ja, er zijn veel problemen en grote uitdagingen. En nee, oplossingen zijn niet gemakkelijk. Er is de kans dat het land afglijdt naar een (interne) oorlog. Verandering en vooruitgang kost heel veel geld, energie, frustratie, doorzettingsvermogen en tijd. Zeker 2 generaties. En dus ja, het gaat tergend langzaam. Maar … er zijn ook successen, klein misschien maar wezenlijk. En daar is heel weinig aandacht voor. Ik zou wel eens een journalist, fotograaf of documentaire maker willen uitnodiging om naar het mensen in de dorpen te komen luisteren, het werk van Civil Society Organisations (zoals CEDED) vast te leggen en om successen vieren. Wie oh wie meldt zich aan?

 

South Sudan | building a state